Γεώργιος Σωτ. Γκαρδιακός- Ένας Φιλιατρινός στις Διεθνείς Ταξιαρχίες

Γεώργιος Σωτ. Γκαρδιακός- Ένας Φιλιατρινός στις Διεθνείς Ταξιαρχίες

Του Στασινού Χρονόπουλου

(Το κείμενο που ακολουθεί είχε αποσταλεί αρχικά για δημοσίευση στο περιοδικό ΦΙΛΙΑΤΡΑ. Δυστυχώς, όμως, έπεσε θύμα λογοκρισίας. Όχι από την… δικτατορία του Μεταξά, αλλά από την διεύθυνση σύνταξης του περιοδικού, διότι προφανώς αντίκειται στο <<πνεύμα της αδελφότητος>>. Από σεβασμό όμως στη μνήμη και την ιστορία του βιογραφούμενου θεώρησα σκόπιμο την δημοσίευση του από αυτό το βήμα. Επίσης, να ευχαριστήσω τη διεύθυνση του περιοδικού για τις υποψίες που είχα από καιρό: ότι το <<πνεύμα>> μου δεν εναρμονίζεται με αυτό της αδελφότητας… Κατά τ’άλλα, καληνύχτα ΦΙΛΙΑΤΡΑ.)

Γεώργιος Σωτ. Γκαρδιακός (1911-1987)
Ξεκινώντας αυτό το άρθρο-αφιέρωμα σε ένα Φιλιατρινό που τίμησε όσο λίγοι την πόλη μας οφείλω κατ’αρχήν να ζητήσω την επιείκια της διεύθυνσης του περιοδικού για την παραβίαση του υπ’αριθμόν ένα όρου που αφορά στις συνεργασίες των γραφόντων σε αυτό. Το κείμενο που ακολουθεί έχει σαφώς πολιτική χροιά και μάλιστα στην κατεύθυνση της πολιτικής πλευράς που για δεκαετίες ήταν στον τόπο μας υπό διωγμό.

Θυμίζω όμως ότι όλες οι πράξεις του ανθρώπου είναι πολιτικές, σαν <<πολιτικό όν>> που είναι και δε χρειάζεται η επίκληση του Αριστοτέλη για να πεισθούμε γι’αυτό. Εξάλλου και η ανησυχία του περιοδικού μήπως διαταραχθεί το πνεύμα της <<Αδελφότητος>>, πολιτική πράξη είναι. (Αυτό το πνεύμα, θα την πω την κακία, που συντηρεί τη μούχλα…) Επίσης σε ό,τι με αφορά να προσθέσω ότι δεν ήμουν ποτέ οπαδός ή έστω συμπαθών της πολιτικής ομάδας του συμπατριώτη μας Γ. Γκαρδιακού, τουλάχιστον στον πυρήνα της φιλοσοφίας της. Αυτό όμως δεν είναι λόγος να με εμποδίσει να εκφράσω δημόσια το θαυμασμό μου για τον άνθρωπο αυτό, για την ανιδιοτέλειά του και την πίστη του στα ιδανικά του. Και εξηγούμαι: πριν από αρκετούς μήνες σε κάποια συζήτηση <<πολιτική>> σε ένα καφενείο της πόλης μας η κουβέντα μας ταξίδεψε στη δεκαετία του ’30, τον ισπανικό εμφύλιο και τη συμμετοχή εθελοντών σε αυτόν από διάφορες χώρες του κόσμου. Κάποιος από την παρέα, χωρίς να είναι σίγουρος, ανέφερε το όνομα του Γιώργου Γκαρδιακού. Μου έκανε εντύπωση η αναφορά αυτή και αποφάσισα να το ψάξω το θέμα.

Πρώτα πρώτα κοίταξα τις οδούς της πόλης μας, ευελπιστώντας ότι θα βρω κάποιο δρόμο με το όνομά του, απ’τον καιρό βέβαια που λειτουργούσε ο Δήμος μας… Μάταιος κόπος… Επόμενο βήμα, πιο αποδοτικό, η οικογένειά του. Συναντήθηκα με τον υιό του κ. Γιάννη Γκαρδιακό και μιλήσαμε ενδελεχώς για το θέμα ώστε να συμπληρωθεί ένα μικρό βιογραφικό αυτού του μεγάλου Φιλιατρινού άνδρα. Οι λίγες πληροφορίες που δυστυχώς έφτασαν ως το σήμερα για κείνη την ταραγμένη εποχή οφείλονται εν πολλοίς στη μετριοφροσύνη του Γεωργίου Γκαρδιακού που δεν ήθελε να μιλάει για κείνη την περίοδο που εξετάζουμε εδώ.

Όμως επιβάλλεται μια αναφορά στον ισπανικό εμφύλιο για να καταλάβει ο αναγνώστης περί τίνος πρόκειται και να αξιολογήσει μόνος του την αξία του ανδρός Γκαρδιακού. Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1930 ο κόσμος όλος έγινε μάρτυς της γενικής πρόβας πολέμου που ακολούθησε λίγα χρόνια μετά, του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Το σκηνικό στήθηκε στην Ισπανία με πρωταγωνιστές τους Ισπανούς, χωρισμένους σε δύο κύρια στρατόπεδα, τους Δημοκρατικούς (αριστερά) και τους Εθνικιστές (δεξιά, υπό τον Φράνκο). Συμμετοχή είχαν βέβαια και οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής, η καθεμιά για τα δικά της συμφέροντα και σκοπούς. (Έτσι γίνεται πάντα όταν βρίσκουν την πόρτα ανοιχτή…) Η Σοβιετική Ένωση και η Γαλλία στο πλευρό των Δημοκρατικών που ως συνασπισμός κομμάτων είχε εκλεγεί στην κυβέρνηση ως Λαϊκό Μέτωπο. Αντίμαχο στρατόπεδο ήταν φυσικά η δεξιά (Εθνικιστές) με αρχηγό το νεαρό τότε στρατηγό Φράνκο που σημειωτέον έμεινε απόλυτος κυρίαρχος στην Ισπανία μέχρι το 1976. Συμμάχους είχε ο Φράνκο, με πολύ ενεργό ρόλο, τη φασιστική Ιταλία και τη Γερμανία του Χίτλερ. Οι δύο αυτές χώρες, στη σκιά στυγνών δικτατόρων, έστειλαν στρατιωτικές δυνάμεις εκεί και βρήκαν την ευκαιρία να δοκιμάσουν νέα όπλα και μεθόδους βαρβαρότητας που ετοίμαζαν για την Ευρώπη.

Ήταν ένας πόλεμος πρωτοφανούς βιαιότητας που σημαδεύτηκε από άγριες σφαγές πολιτικών, ιερέων, αμάχων και προάγγελος των δεινών που θα ακολουθούσαν λίγα χρόνια μετά. Η πιο γνώριμη εικόνα από τον πόλεμο αυτό είναι ασφαλώς ο πίνακας του Πικάσο, Γκερνίκα. Η πόλη αυτή βομβαρδίστηκε από τους ναζί αποκλειστικά και μόνο για να μελετηθεί η επίδραση στον πληθυσμό της εικόνας μιας κατεστραμμένης ολοκληρωτικά πόλης. (Από κει και μετά το συνηθίσαμε και αυτό…) Το πιο εμβληματικό θύμα αυτού του πολέμου είναι όμως ο διάσημος ποιητής Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, που δολοφονήθηκε από τους Φρανκικούς. Όπως διάσημη έγινε επίσης σε όλο τον κόσμο, η περίφημη Ντολόρες Ιμπάρρουρι, πιο γνωστή ως <<Πασιονάρια>> από τη φράση <<Νο πασαράν>>, δε θα περάσει. Μέσα σε αυτό το τριετές αιματοκύλισμα (1936-1939) γεννήθηκε η διεθνής αλληλεγγύη και λαϊκή υποστήριξη προς τη Δημοκρατική-αριστερή παράταξη. Πολίτες από πολλές χώρες του κόσμου έσπευδαν εκεί και εντάσσονταν στις Διεθνείς Ταξιαρχίες που αποτελούνταν αποκλειστικά από ξένους ιδεολόγους μαχητές. Από τη γειτονική Γαλλία έσπευσαν 10.000 μαχητές από τους οποίους σκοτώθηκαν 3.000. Δεύτεροι σε συμμετοχή οι Γερμανοαυστριακοί περίπου 5.000 (2.000 νεκροί), τρίτοι οι Ιταλοί με 3.350 μαχητές. Συνολικά συμμετείχαν στις Ταξιαρχίες αυτές εθελοντές πάνω από 60 χώρες, μη εξαιρουμένων Αγγλοαμερικάνων, Καναδών και Σκανδιναβών ακόμα.

Για την ελληνική συμμετοχή δεν κατάφερα να βρω επαρκή στοιχεία, παρά μια αναφορά ότι αυτή συνίστατο από έναν αριθμό 300-400 ανδρών. (Άγνωστες μου είναι και οι απώλειές τους, παρακαλώ όποιος μπορεί ας βοηθήσει…) Οι Διεθνείς Ταξιαρχίες άρχισαν να συγκροτούνται από το Σεπτέμβριο του 1936 και μετά με την έγκριση και επιδοκιμασία της Κομιντέον (το μακρύ χέρι της Σοβ. Ένωσης και συνδετικός κρίκος των κομμουνιστών διεθνώς) και έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στις συγκρούσεις του Εμφυλίου. Ο αριθμός τους συνολικά έφτασε τις 40.000 άνδρες χωρίς να ξεπεράσουν όμως σε καμία συγκεκριμένη περίπτωση τους 18.000 άνδρες. Η δύναμη αυτή διατηρήθηκε έως το 1938 και κατόπιν επέμβασης της <<ουδέτερης>> Αγγλίας και συγκατάνευση της Ιταλίας αποσύρθηκαν οι εθελοντές και τα ξένα στρατεύματα από το ισπανικό μέτωπο. Τα θύματα αυτής της εμφύλιας ανθρωποσφαγής κατά τους ιστορικούς μελετητές πλησιάζουν τις 400.000, συν άλλες 200.000 από τις μετεμφυλιακές εκκαθαρίσεις του Φράνκο, ιδίως ως το 1943. Η συμμετοχή των αριστερών όλου του κόσμου στον ισπανικό εμφύλιο ήταν το καλύτερο πιστοποιητικό νομιμοφροσύνης και πίστης στα ιδανικά που πίστευαν και υπηρετούσαν. Έτσι το άνθος της παγκόσμιας Αριστεράς είχε παρελάσει από τη νομιμόφρονα Ισπανία, όπως αργότερα ηγέτες χωρών, υπό αποικιακό καθεστώς ακόμα, όπως ο Παντίτ Νεχρού και η Ίντιρα Γκάντι. Ενδεικτικό του ειδικού βάρους που είχε η συμμετοχή στον Ισπανικό εμφύλιο τα επόμενα χρόνια ήταν η <<διαρροή>> της συμμετοχής σε αυτόν του δικού μας ‘Αρη Βελουχιώτη, χωρίς όμως να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. (Αφού ο συγκεκριμένος την ίδια εποχή υπέγραφε δήλωση μετανοίας…)

Και μέσα σε αυτόν τον Αρμαγεδώνα της καταστροφής ένας δικός μας άνθρωπος, ένας Φιλιατρινός. Ο Γεώργιος Σωτ. Γκαρδιακός. Ο οποίος γεννήθηκε το 1911 στα Φιλιατρά. Γόνος πλούσιας οικογένειας τότε, μεγαλοαστικής μάλλον για τα δεδομένα της εποχής, αφού ο πατέρας του Σωτήριος εμπορευόταν τα προϊόντα της Φιλιατρινής γης (σταφίδα, λάδι) κατευθείαν με την Ευρώπη. Ενδεικτικό της πρωτοπορίας -και της οικονομικής ευχέρειας- είναι το γεγονός ότι ο Σωτήριος Γκαρδιακός ήταν από τους πρώτους ιδιοκτήτες Ι.Χ. αυτοκινήτου στα Φιλιατρά. Ο Γιώργος είχε άλλα δύο αδέρφια εκ των οποίων ο ένας, ο Γιάννης πέθανε το 1924 σε ηλικία 15 ετών. Ο Γιώργος είχε τη δυνατότητα να παρακολουθεί ανελλιπώς τα μαθήματά του (όχι κάτι αυτονόητο για τα παιδιά της εποχής) και να βγάλει και το Γυμνάσιο στα Φιλιατρά. Την ανησυχία του πνεύματός του την έδειξε ακριβώς εκείνη την εποχή όπου εντυπωσιασμένος προφανώς από τα πρώτα αεροπλάνα που πετούσαν στον ουρανό μας επιθυμούσε να εισαχθεί στη Σχολή Ικάρων. Κατόπιν όμως πιέσεων του πατέρα του (πάντα πιο διστακτική η προηγούμενη γενιά…) εγκατέλειψε τα ιπτάμενα όνειρά του και πήγε στην Ανωτάτη Εμπορική όπου και πήρε το πτυχίο του. Προφανώς εκεί ο νεαρός Γιώργος, αρχές δεκαετίας του 1930, μυήθηκε στις μαρξιστικές αρχές και θεωρίες που σημειωτέον ήταν απαγορευμένες με το περίφημο ιδιώνυμο του <<δημοκρατικού>> Βενιζέλου. Αρκούσε δηλαδή η δήλωση ή υποψία ότι ένας πολίτης ήταν κομμουνιστής για να πάει φυλακή η εξορία. Η έκρηξη του Ισπανικού Εμφυλίου το καλοκαίρι του ’36 ήταν επόμενο να μην αφήσει ασυγκίνητο έναν ιδεολόγο νέο σαν το Γιώργο Γκαρδιακό. Έτσι αποφασίζει το μεγάλο άλμα προς την υπηρέτηση των υψηλών ιδανικών του. Από τον Πειραιά στη Μασσαλία με το καράβι, το ταξίδι δεν ήταν εύκολο την εποχή εκείνη, ιδίως κάτω από την εποπτεία της δικτατορίας του Μεταξά. Η οποία παρακολουθούσε άγρυπνα τις κινήσεις ανθρώπων σαν το Γιώργο Γκαρδιακό.

Ήταν όμως το πρώτο βήμα, έπρεπε να γίνει και έγινε. Από τη Μασσαλία, τόπος συγκέντρωσης των επίδοξων μαχητών των Διεθνών Ταξιαρχίων, προωθήθηκε στην Ισπανία όπου και έμεινε εννέα μήνες και ενσωματώθηκε στο σώμα εθελοντών με βαλκανική προέλευση Δυστυχώς για την ιστορία, ίσως όπως προανέφερα και λόγω υπερβολικής μετριοφροσύνης, ο Γιώργος Γκαρδιακός δεν ήθελε να μιλά λεπτομερώς για την περίοδο εκείνη. Έτσι πληροφορίες για την εκεί δράση του ή συμμετοχή του σε πολεμικές επιχειρήσεις δε μπόρεσα να εξακριβώσω. Κατά την περίοδο της κατοχής ο Γιώργος Γκαρδιακός υπηρέτησε όπως ήταν φυσικό στην Αντίσταση μέσα από τις τάξεις του Ε.Α.Μ. ως αξιωματικός στην Τρίπολη και αργότερα υπέστη τις διώξεις των νικητών του Εμφυλίου με αποκορύφωμα την εξορία του στη Μακρόνησο. Μεταπολεμικά συνέχισε την πολιτική του δραστηριότητα και το 1966 εκλέχτηκε αντιπρόσωπος της επαρχίας Τριφυλίας στην τότε Νομαρχία Μεσσηνίας, εκπροσωπώντας υπερκοματικά και δημιουργικά την επαρχία μας. Μετά τη μεταπολίτευση ενεργοποιήθηκε πάλι στον ίδιο χώρο της αυτοδιοίκησης απ’όπου και το εξής περιστατικό: Μετά τον πόλεμο της Κύπρου και την προσφυγιά που επακολούθησε τα έξοδα παράστασης που δικαιούταν (αυτά που με τόσο ζήλο διεκδικούν οι εκάστοτε σωτήρες μας…) τα πρόσφερε στα παιδιά της Κύπρου.

Για την απουσία περισσότερων πληροφοριών για την περίοδο τούτη βοηθά και η απουσία στις μέρες μας συνομηλίκων του και συναγωνιστών του που οπωσδήποτε θα πήραν μαζί τους πολλά μυστικά και παραλειπόμενα της εποχής εκείνης. Η αύρα όμως του ονόματός του φέρνει στη μνήμη παλαιότερων Φιλιατρινών, που συνομίλησα μαζί τους για το Γιώργο Γκαρδιακό, έναν άνθρωπο στολισμένο με τα επίθετα: ανιδιοτελής, έντιμος, ευθυκρινής, με πίστη και προσήλωση στις ιδέες του και σεβασμό στις ιδέες του άλλου. ‘Ο,τι ακριβώς λείπει στις μέρες μας. Όπου τα ιδανικά από γρανίτης που ήταν κάποτε έχουν μεταβληθεί σε υλικό από πλαστελίνη. Όπου οι ιδέες και τα οράματα ισχύουν ως την κατάληψη της όποιας καρέκλας. Όπου τα ζωντανά παραδείγματα, σαν το Γιώργο Γκαρδιακό, περνούν στη λήθη.

Κλείνοντας το αφιέρωμα αυτό σε έναν ανιδιοτελή άνδρα που αφιέρωσε τη ζωή του υπηρετώντας με αυταπάρνηση τις αξίες του (που προσωπικά επαναλαμβάνω σε πολλά διαφωνώ…) Θέλω να ευχαριστήσω την οικογένειά του που μου επέτρεψε και βοήθησε να γνωρίσω ένα από τα αξιότερα τέκνα της πόλης μας. Όπως και το να προσθέσω ότι πρέπει να είναι υπερήφανη, παρότι πλεονασμός, επιβάλλεται.

Οι πληροφορίες σχετικά με τον ισπανικό εμφύλιο έχουν αντληθεί από τα περιοδικά: Ιστορία εικονογραφημένη, τεύχος 340, Οκτώβριος 1996, Στρατιωτική Ιστορία, Τεύχος 34, Ιούνιος 1999 και το βιβλίο του Γάλλου Ιστορικού Ζωρζ Ρου Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος.

 

 

Κοινοποίησε στο:
  •  
  •  
  •  
  •   
  •   
  •